Nie bagatelizuj późnych symptomów
Pierwsze 100 dni po transplantacji to okres najbardziej rygorystycznej obserwacji, jednak rozwój cGvHD może nastąpić również wiele miesięcy lub lat później. Choroba może przyjmować różne formy i atakować wiele narządów, dlatego niepokój powinny wzbudzić następujące dolegliwości:
- zmiany skórne (w tym bardzo uciążliwe twardzinowe zajęcie skóry i powięzi) oraz uporczywa suchość oczu i jamy ustnej;
- sztywność i bóle mięśni oraz stawów;
- przewlekły kaszel, duszności i problemy z przewodem pokarmowym, które są uznawane za czynniki szczególnie pogarszające rokowania pacjenta;
- dolegliwości w obrębie narządów płciowych, takie jak ból, stan zapalny, zrosty i bliznowacenie (ze względu na intymny charakter, chorzy często unikają zgłaszania tych objawów lekarzowi, co opóźnia pomoc).
Dalsze kroki i wielospecjalistyczna opieka
Wystąpienie jakichkolwiek nowych lub utrzymujących się objawów wymaga pilnego kontaktu ze specjalistą. Leczenie cGvHD bywa długotrwałe i opiera się na immunosupresji, a u około 70% pacjentów niezbędne jest wdrożenie drugiej linii terapii (połowa z nich wymaga jeszcze kolejnych). Złożoność tego powikłania sprawia, że chory może wymagać konsultacji u wielu ekspertów, w tym dermatologa, pulmonologa, okulisty, gastroenterologa oraz wsparcia psychologicznego i rehabilitacyjnego.
Świadomość to podstawa
Dr hab. n. med. Agnieszka Piekarska z Katedry i Kliniki Hematologii, Transplantologii i Terapii Komórkowych GUMed zaznacza, że problem cGvHD pozostaje niedostatecznie obecny w dyskursie medycznym w porównaniu z samą procedurą transplantacji. Eksperci, wspierani stanowiskiem fundacji pacjenckich, postulują konieczność systemowego ustrukturyzowania opieki wielospecjalistycznej nad biorcami allo-HCT, a także potrzebę podnoszenia świadomości na temat późnych powikłań przeszczepienia wśród lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Wdrażanie opieki multidyscyplinarnej (w tym konsultacji pulmonologicznych, dermatologicznych, okulistycznych, gastroenterologicznych czy psychologicznych) pozwala na wcześniejsze wykrycie powikłań i modyfikację ścieżki terapeutycznej pacjenta.
Kompleksowe informacje o tym, jak radzić sobie po zabiegu i gdzie szukać pomocy, zapewnia kampania „Czujni po przeszczepie”, której materiały edukacyjne udostępniono pod adresem perhumanus.pl/gvhd/.