Słownik medyczny

Anemia (niedokrwistość) – niedobór czerwonych krwinek, powodujący osłabienie i zmęczenie.

Angiogeneza – proces tworzenia naczyń włosowatych.

Antygen – białko zlokalizowane na powierzchni komórkowej, umożliwiające rozpoznanie obcych komórek przez układ odpornościowy. Antygeny czasami nazywane są markerami.

 

Badania kliniczne – badania naukowe, w których chorym poddaje się nowe leki, w celu zbadania czy są bezpieczne, skuteczne i mniej toksyczne niż dotychczasowe leczenie. Uczestnictwo w badaniach często daje możliwość korzystania z nowoczesnych leków, przed wprowadzeniem ich na rynek. Leki stosowane w takich badaniach są dokładnie przebadane pod względem toksyczności.

Białaczka – choroba charakteryzująca się nadprodukcją nieprawidłowych lub niedojrzałych komórek krwi, które krążą we krwi.

Biopsja - pobranie małego wycinka tkanki (np. z węzła chłonnego) i przebadanie go pod mikroskopem.

 

Całkowita liczba neutrofili – liczba dojrzałych neutrofili (rodzaj białych komórek krwi), których rola polega na zapobieganiu infekcjom. Przy niskim poziomie całkowitej liczby neutrofili wrasta ryzyko infekcji i mówimy wtedy o neutropenii.

Całkowita remisja – termin używany dla określenia stanu, w którym wszystkie oznaki choroby ustąpiły po zakończeniu leczenia.

Cewnik – to urządzenie, połączone z żyłą czasowo lub na stałe, służące do podawania leków.

Cykle chemioterapii (kursy chemioterapii) – termin używany do opisania procesu poddawania się chemioterapii, z przerwą pomiędzy cyklami, pozwalającą na wzmocnienie organizmu.

Chemioterapia – leczenie, mające na celu zahamowanie rozrastających się gwałtownie komórek nowotworowych.

Chłoniak – choroba złośliwa, rozpoczynająca się w węzłach chłonnych lub tkankach i narządach systemu odpornościowego. Do chłoniaków zaliczamy chłoniaki Hodgkina i chłoniaki nieziarnicze.

Choroba oporna na leczenie – stan, w którym organizm nie odpowiada na leczenie.

Choroba ograniczona – nowotwór, który jest obecny tylko w ograniczonych częściach organizmu np. w małej grupie węzłów chłonnych lub w określonej części ciała (szyja, pod pachami).

Choroba pozawęzłowa – kiedy występuje rozprzestrzenianie się choroby np. chłoniaka poza układ limfatyczny.

Choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi – pojawia się, kiedy szpik kostny dawcy uznaje tkanki biorcy jako obce i zaczyna je niszczyć.

Choroba zaawansowana – kiedy zajęte zostały liczne narządy lub jest duża masa komórek nowotworowych.

Częściowa remisja – termin używany, gdy masa nowotworu zmalała poniżej połowy wielkości początkowej, ale jest nadal obecna. Nowotwór jest jeszcze wykrywalny i często zaleca się inną metodę leczenia.

Czynniki ryzyka – czynniki, których występowanie zwiększa prawdopodobieństwo, że w organizmie może (ale nie musi) rozwinąć się nowotwór.

 

Dawka najwyższa – termin określający największą możliwą do przyjęcia dawkę leku przez określony czas w wyniku którego wystąpią skutki uboczne tolerowane przez organizm chorego. Wykazano, że taka dawka jest najbardziej skuteczna w leczeniu niektórych rodzajów nowotworu.

DNA – skrót dla kwasu deoksyrybonukleinowego z ang. Deoxyribonucleic acid. Nośnik informacji genetycznej w organizmie.

Dysgeuzja - osłabione lub zniekształcone odczuwanie bodźców smakowych.

 

Echokardiogram – badanie serca za pomocą ultradźwięków. Badanie zalecane, gdy istnieje podejrzenie toksycznego wpływu chemioterapii na pracę serca.

Etiologia – przyczyna choroby.

 

Gen – podstawowa jednostka dziedziczności, występująca w każdej żywej komórce, warunkująca powstanie pojedynczego białka.

Grasica - gruczoł znajdujący się za mostkiem, w którym dojrzewają limfocyty T.

Guz – nieprawidłowa masa lub obrzęk tkanki. Guz może się pojawić w każdym miejscu w organizmie, może być to guz łagodny lub złośliwy. Nazwa guz nie zawsze oznacza nowotwór.

 

Hematolog – lekarz specjalista hematologii, specjalizujący się w chorobach układu rozrostowego .

Histologia – nauka o budowie, rozwoju i czynnościach tkanki. Na podstawie wyglądu tkanki pod mikroskopem można zdiagnozować określone rodzaje nowotworów.

Hypogeusia – upośledzenie smaku.

 

Idiotyp – mały fragment przeciwciała obecny na powierzchni limfocyta B lub plazmocytu .

Immunoterapia - patrz terapia biologiczna.

 

Komórki pamięci – są typem limfocytów B i T. Po zniszczeniu patogenów lub niepożądanych komórek, pozostałe limfocyty B i T przekształcają się w komórki pamięci, które mają za zadanie obserwowanie i zapobieganie ponownemu pojawieniu się patogenów.

Komórki plazmatyczne – dojrzałe limfocyty B produkujące przeciwciała, które wspomagają organizm w usuwaniu lub niszczeniu toksyn, bakterii i niektórych komórek nowotworowych.

Komórki Reed-Sternberga – nieprawidłowe komórki występujące u chorych na chłoniaka Hodgkina. Stwierdzenie występowania tych komórek jest najczęściej potwierdzeniem występowania tego nowotworu.

 

Laparoskopia – zabieg operacyjny polegający na wprowadzeniu narzędzi przez powłoki brzuszne (bez szerokiego rozcinania skalpelem jak w konwencjonalnej operacji), aby pobrać małą próbkę tkanki, w celu badania mikroskopowego.

Leki przeciwwymiotne – leki zapobiegające lub redukujące uczucie nudności lub wymioty.

Leukopenia – stan, w którym obniżeniu ulegają leukocyty we krwi obwodowej, powodujący obniżenie odporności organizmu do walki z bakteriami, grzybami lub wirusami.

Limfa (chłonka) – płyn tkankowy spływający do naczyń chłonnych, tworzący układ naczyń limfatycznych, rozprowadzający limfocyty.

Limfocyt – rodzaj białych krwinek. Limfocyty są przenoszone przez chłonkę i są częścią układu odpornościowego walczącego z infekcjami.

 

Łysienie (alopecia) - utrata włosów, następująca w trakcie leczenia. Zjawisko najczęściej chwilowe, gdyż włosy odrastają po zakończeniu chemioterapii.

 

MRI – obrazowanie przy użyciu rezonansu magnetycznego, wykorzystuje częstotliwość fal magnetycznych lub radiowych, aby pokazać dokładny obraz organizmu. Dzięki tej metodzie, można uzyskać ważne informacje o tkankach i narządach, których nie można zbadać innymi metodami.

 

Naczyniowo-nabłonkowy czynnik wzrostu (VEGF) –substancja stymulująca formowanie się naczyń krwionośnych, angiogenezę – proces tworzenia naczyń warunkujący wzrost nowotworu.

Niedoczynność tarczycy – stan, w którym następuje niedobór hormonów tarczycy, powodujący spowolnienie przemian metabolicznych, suchą skórę, zmęczenie i senność.

Nawrót choroby – powrót nowotworu po zakończeniu leczenia i uzyskaniu remisji.

Neutrofile – podstawowy typ białych komórek krwi, jaki można znaleźć w organizmie człowieka. Rola ich polega na zapobieganiu infekcjom.

Neutropenia – nieprawidłowo niski poziom neutrofili (białych komórek krwi walczących z infekcjami).

Neuropatia obwodowa – zniszczenia w obwodowym układzie nerwowym. Stan może być spowodowany oddziaływaniem niektórych leków; najczęstsze oznaki to osłabienie i odrętwienie określonych części ciała np. ręki, zaburzenia czucia, dolegliwości bólowe.

Nowotwór – zaburzony rozrost komórek, który wymyka się spod kontroli naturalnego systemu obronnego organizmu. Czasami komórki nowotworowe rozrastają się i tworzą guz. Gdy są obecne we krwi obwodowej mówimy o białaczce.

Nowotwór niewielkiego stopnia – nowotwór ograniczony, masa guza niewielka.

 

Objawy ogólne – objawy występujące w całym organizmie np. gorączka, nocne pocenie czy utrata wagi.

Onkolog – lekarz specjalizujący się w leczeniu nowotworów. Dodatkowo onkolodzy mogą się specjalizować w chemioterapii, radioterapii (radiolog) lub chirurgii (chirurg onkologiczny).

 

Patomorfolog – lekarz specjalizujący się wykrywaniu chorób na podstawie zmian mikroskopowych w tkance lub narządach. Każda tkanka, w której istnieje podejrzenie występowania nowotworu musi być przeanalizowane przez patomorfologa, w celu ustalenia diagnozy.

PET (pozytonowa tomografia emisyjna) – metoda obrazowania całego organizmu używana, aby zidentyfikować miejsca zaatakowane przez nowotwór. Test ten wykazuje zmianę aktywności metabolicznej komórek nowotworowych w różnych częściach organizmu.

PCR – test molekularny wykrywający nawet małe ilości materiału genetycznego, np. swoistego dla nowotworu.

Pole radiacji – miejsce w organizmie poddawane radioterapii.

Polepszenie – określenie używane, gdy dzięki leczeniu następuje zmniejszenie masy nowotworu, ale jeszcze ma on wielkość większą niż połowa pierwotnej wielkości.

Progresja choroby – termin służący do określenia pogorszenia się stany chorego, pomimo zastosowanego leczenia (niepowodzenie w leczeniu).

Promieniowanie X – promieniowanie roentgena, używane w niskiej dawce, aby przekazać dokładny wygląd wnętrza organizmu, w wysokiej dawce, aby leczyć.

Przeciwciało – białko wytwarzane przez komórki plazmatyczne pod wpływem pobudzenia przez antygeny toksyn, bakterii i niektórych komórek nowotworowych. Połączenie przeciwciała z antygenem niszczy komórkę lub naznacza ją do zniszczenia.

Przeciwciała monoklonalne – przeciwciała skierowane przeciwko pojedynczemu celowi na powierzchni komórki, stosowane również w terapii biologicznej.

Przepona – cienkie mięśnie oddzielające jamę klatki piersiowej od jamy brzucha.

Przerzut – rozprzestrzenienie się nowotworu na inne narządy w organizmie.

 

Radioterapia – leczenie nowotworu przy użyciu promieniowania rentgenowskiego (promieniowanie X) Wysokie dawki wysokoenergetycznego promieniowania rentgenowskiego, skierowane ściśle tylko na określone miejsce, zabijają komórki nowotworowe. Radioterapia (z lub bez chemioterapii) używana jest do leczenia niektórych chłoniaków w tym chłoniaka Hodgkina.

Radioimmunoterapia – terapia przy użyciu przeciwciał monoklonalnych znakowanych radioaktywnymi izotopami.

Radiolog – lekarz specjalista w zakresie radioterapii.

Remisja – brak choroby. Chory jest w stanie remisji, jeżeli po leczeniu nowotwór jest niewykrywalny (remisja całkowita) lub zostało go mniej niż 50% pierwotnej wielkości (remisja częściowa).

Rokowanie – prawdopodobny rezultat choroby, razem z prawdopodobieństwem wyzdrowienia.

 

Schemat chemioterapii – połączone leki przeciwnowotworowe, podawane w określonej dawce i w określonej kolejności, na podstawie ściśle określonego planu.

Scyntygrafia – metoda wykorzystująca gal radioaktywny, który jest gromadzony przez komórki nowotworowe. Scyntygrafię przeprowadza się np. u chorych na chłoniaka Hodgkina. Polega ona na wprowadzeniu małej ilości radioizotopu do organizmu i następnie przeskanowanie organizmu wiązkami wysyłanymi pod różnym kontem, aby odnaleźć miejsca, w których nowotwór zgromadził ten pierwiastek.

Standard terapeutyczny – najczęściej używana terapia pierwszoliniowa.

Stan ogólny chorego – określa zdolność chorego do wykonywania codziennych czynności.

Synergizm – termin używany, gdy dwa lub więcej leki podawane są razem, aby zwiększać skuteczność terapii przeciwnowotworowej, jakiej byśmy nie uzyskali przy pojedynczym podawaniu tych leków.

Szczepionka przeciwnowotworowa – substancja lub grupa substancji, których podanie ma wywołać odpowiedź obronną organizmu. W przypadku szczepionek przeciwnowotworowych, stosujemy je w trakcie choroby a nie profilaktycznie jak w przypadku chorób wirusowych. Szczepionka może pomóc organizmowi w rozpoznaniu i zniszczeniu komórek nowotworowych. Szczepionki przeciwko chłoniakowi często łączą antygeny nowotworowe z substancjami stymulującymi naturalny system obrony organizmu do walki z chorobą. Szczepionki przeciwnowotworowe są obecnie w fazie badań klinicznych i nie należą do standardu terapii.

Szpik kostny – gąbczasta istota znajdująca się wewnątrz kości. Zawiera m.in. niedojrzałe komórki macierzyste, które różnicują się następnie w trzy rodzaje komórek krwi: erytrocyty, limfocyty i trombocyty (płytki krwi).

 

Śledziona – narząd umiejscowiony po lewej stronie jamy brzusznej, blisko żołądka. Największy narząd limfatyczny u człowieka, produkuje i przechowuje limfocyty i uwalnia je, kiedy potrzeba, w walce z infekcjami lub inną stymulacją. Śledziona filtruje krew i usuwa stare komórki krwi z obiegu.

 

Terapia antyangiogenna – leczenie mające na celu zapobieganie tworzeniu naczyń włosowatych, co powoduje zahamowanie wzrostu i zmniejszenie nowotworu.

Terapia biologiczna - metoda polegająca na stymulacji systemu odpornościowego do walki z infekcją lub chorobą nowotworową.

Terapia drugoliniowa – terapia, którą się przepisuje, gdy terapia pierwszoliniowa nie zadziałała lub kiedy nastąpił nawrót choroby.

Terapia genowa – leczenie polegające na zmianie struktury genetycznej komórki nowotworowej tak, aby była bardziej podatna na działanie układu odpornościowego lub powodowała śmierć komórki nowotworowej. Obecnie w fazie badań klinicznych.

Terapia miejscowa – terapia ograniczona do obszaru, w którym występuje nowotwór.

Terapia pierwszoliniowa - terapia podawana jako pierwsza po potwierdzeniu diagnozy występowania w organizmie nowotworu.

Test funkcjonalny płuc – ocena czynności układu oddechowego, mająca na celu zmierzenie skuteczności wymiany tlenu i dwutlenku węgla.

Test immunologiczny – badanie krwi, dzięki któremu można wykryć białka lub antygeny obecne w nowotworze.

Toksyczność – niechciane skutki uboczne terapii nowotworowej takie jak: spadek liczby komórek krwi, nudności, wymioty czy utrata włosów.

Transplantacja allogeniczna – procedura przekazania choremu szpiku kostnego pochodzącego od innego dawcy.

Transplantacja autologiczna – rodzaj przeszczepu szpiku kostnego, który pochodzi od chorego.

Trombocytopenia (małopłytkowość) – zmniejszona liczba trombocytów (płytek krwi) we krwi, związana jest z krwawieniami, jako że trombocyty odpowiadają za proces krzepnięcia krwi.

Trwała remisja – okres, kiedy całkowita odpowiedź na leczenie trwa latami. W większości przypadków, im dłuższy okres trwania remisji, tym większa szansa na utrzymanie remisji i większe prawdopodobieństwo wyzdrowienia.

Tomografia komputerowa (TK) – technika obrazowania, wykorzystująca promieniowanie X i przedstawiająca bardzo szczegółowe zdjęcia z wnętrza organizmu.

 

Układ odpornościowy – system obrony organizmu przez infekcjami.

Układ limfatyczny – naczynia, tkanki i narządy, które przechowują i przenoszą limfocyty walczące z infekcjami lub innymi chorobami.

Ustabilizowanie choroby – stan, w której nie ma ani poprawy ani pogorszenia choroby.

Uśmierzanie bólu – leczenie zapobiegające pojawianiu się lub zmniejszanie natężenia odczucia bólu.

 

Węzły chłonne – małe narządy znajdujące się pomiędzy naczyniami układu limfatycznego. Istnieją tysiące węzłów chłonnych umiejscowione w całym organizmie człowieka, z grupami węzłów w karku, szyi, pod ramionami, w klatce piersiowej, pod żuchwą, w brzuchu i w pachwinie. Węzły filtrują chłonkę, znajdując i niszcząc groźne bakterie i wirusy. Mogą być powiększone, jako wynik procesu zapalnego lub nowotworowego toczącego się w okolicy drenowanej przez dany węzeł chłonny.

Wyleczenie – kiedy leczenie zostało zakończone, nie występują żadne oznaki choroby i przez długi okres nie nastąpił nawrót choroby.

 

Xerostomia – chwilowe zahamowanie produkcji śliny.

 

Zaawansowanie – określa masę komórek nowotworowych w organizmie oraz zajęte narządy.

Zahamowania produkcji komórek krwi (zahamowanie funkcji szpiku kostnego) – zahamowanie tworzenie się czerwonych komórek krwi, białych komórek krwi i trombocytów i może być efektem ubocznym terapii przeciwnowotworowej lub wynikać z choroby szpiku.

Zapalenie śluzówki – zapalenie jamy ustnej spowodowane chemioterapią.

Zmęczenie – spadek możliwości wykonywania codziennych czynności, dodatkowo objawia się uczuciem znużenia, senności i drażliwości. Może występować w trakcie choroby nowotworowej lub jako skutek uboczny chemioterapii.

kodowanie: projekt: