Blisko 193 tys. nowych zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce
Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 r. w Polsce zarejestrowano niemal 193 tys. nowych zachorowań na nowotwory złośliwe oraz blisko 100 tys. zgonów. Liczba osób żyjących z chorobą nowotworową wynosiła wówczas 1,47 mln [1, 2].
Prognozy demograficzne wskazują na dalszy wzrost liczby pacjentów wymagających leczenia onkologicznego. Istotnym czynnikiem jest starzenie się społeczeństwa. Obecnie w Polsce osoby powyżej 65. roku życia stanowią 16% mężczyzn i 22% kobiet [3]. Zmiany te zwiększają znaczenie opieki długoterminowej oraz dostosowania leczenia do potrzeb starszych pacjentów.
Podobne tendencje występują w hematoonkologii. Z danych Polskiego Rejestru Onko-Hematologicznego wynika, że w 2023 r. odnotowano ponad 16 tys. nowych zachorowań na nowotwory onkohematologiczne i blisko 7 tys. zgonów. Zachorowalność na nowotwory układu chłonnego i krwiotwórczego wzrasta wraz z wiekiem, a większość przypadków dotyczy osób powyżej 65. roku życia [4].
Badania kliniczne umożliwiają rozwój leczenia uwzględniającego rodzaj choroby, etap terapii i dotychczasową odpowiedź na leczenie. Ograniczeniem pozostaje jednak niewielka liczba badań klinicznych z udziałem pacjentów powyżej 75. roku życia [5].
Polska w czołówce rynku badań klinicznych
Polska zajmuje 9. miejsce na świecie i 6. w Europie pod względem udziału w rynku komercyjnych badań klinicznych. W 2024 r. ponad 26,8 tys. polskich pacjentów uzyskało w ten sposób dostęp do innowacyjnych terapii [6].
Jednocześnie udział Europy w globalnych badaniach klinicznych systematycznie maleje. W 2013 r. wynosił 22%, natomiast w 2023 r. spadł do 12% [7].
Dane te wskazują na rosnącą konkurencję o lokalizację nowych projektów badawczych. Dla Polski istotne znaczenie ma zatem utrzymanie warunków umożliwiających prowadzenie badań klinicznych, w tym sprawnej organizacji procesów administracyjnych i regulacyjnych.
Badania kliniczne podstawą rozwoju terapii w hematologii
W hematologii badania kliniczne umożliwiają ocenę nowych metod leczenia oraz wykorzystanie odkryć z zakresu biologii molekularnej, immunologii i genetyki. Ich znaczenie rośnie wraz z rozwojem terapii dostosowanych do indywidualnego profilu pacjenta.
Decyzje terapeutyczne w hematoonkologii uwzględniają nie tylko rozpoznanie, ale również biologię choroby, wiek, stan kliniczny pacjenta i wcześniej stosowane leczenie.
„W hematologii badania kliniczne są jednym z najważniejszych motorów postępu. To właśnie w nich widzimy, jak odkrycia biologii molekularnej, immunologii i genetyki przekładają się na konkretne decyzje terapeutyczne. Dzięki nim możemy leczyć pacjentów coraz bardziej precyzyjnie – nie tylko według rozpoznania choroby, ale według indywidualnego profilu pacjenta. Każde dobrze zaprojektowane badanie kliniczne to krok w stronę skuteczniejszej i bardziej personalizowanej medycyny” – podkreśla prof. dr hab. n. med. Krzysztof Giannopoulos, prezes Polskiego Towarzystwa Hematologicznego i Transfuzjologicznego.
Dla części pacjentów udział w badaniu klinicznym oznacza możliwość otrzymania terapii, która nie jest jeszcze dostępna w rutynowej praktyce klinicznej. Badania pozwalają jednocześnie gromadzić dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa nowych możliwości terapeutycznych.
Dostęp do innowacyjnych terapii i rozwój kompetencji ośrodków
Prowadzenie badań klinicznych przynosi korzyści również zespołom medycznym. Lekarze i ośrodki badawcze zdobywają doświadczenie w stosowaniu nowych terapii oraz rozwijają kompetencje związane z nowoczesnymi technologiami i międzynarodowymi standardami postępowania.
Aktywność badawcza umożliwia także szybsze wykorzystywanie aktualnej wiedzy naukowej w praktyce klinicznej. Ma to szczególne znaczenie w hematologii, gdzie rozwój nowych metod leczenia wpływa na możliwości indywidualizacji terapii.
„Postęp w hematologii nie wydarza się w podręcznikach – on zaczyna się w badaniach klinicznych. Dla pacjentów oznaczają one dostęp do terapii, które często dopiero za kilka lat staną się standardem leczenia. Dla lekarzy i ośrodków to możliwość pracy z najnowszą wiedzą, technologiami i międzynarodowymi standardami. Jeżeli chcemy, aby polscy pacjenci byli leczeni na europejskim poziomie, musimy sprawić, by Polska była krajem przyjaznym dla badań klinicznych” – zauważa prof. dr hab. n. med. Wojciech Jurczak, specjalista hematologii, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie.
Szybsze procedury mogą oznaczać 311 dodatkowych badań klinicznych rocznie
Czas potrzebny na ocenę i uruchomienie badania klinicznego wpływa na termin rozpoczęcia rekrutacji pacjentów. Usprawnienie procedur administracyjnych może przyspieszyć otwieranie ośrodków badawczych i kwalifikację uczestników. Według analizy Polskiej Sieci Ekonomii wprowadzenie 14-dniowej ścieżki oceny badań wczesnych faz mogłoby umożliwić realizację nawet 311 dodatkowych komercyjnych badań klinicznych rocznie w Polsce [8].
Autorzy analizy oszacowali również potencjalne oszczędności dla Narodowego Funduszu Zdrowia na poziomie od 35,5 mln zł do 97,6 mln zł [8]. Wartości te dotyczą prognozowanych efektów przyspieszenia procedur oceny badań klinicznych. Wskazują na możliwe korzyści organizacyjne i finansowe związane ze zwiększeniem liczby realizowanych projektów badawczych.
Skrócenie czasu uruchamiania badań ma także bezpośrednie znaczenie dla pacjentów, którzy mogą wcześniej uzyskać możliwość kwalifikacji do nowych opcji terapeutycznych.
Współpraca wielu specjalistów warunkiem realizacji badań klinicznych
Prowadzenie badań klinicznych wymaga zaangażowania zespołów o zróżnicowanych kompetencjach. W proces uczestniczą lekarze, pielęgniarki, koordynatorzy badań, farmaceuci, diagności, pracownicy administracyjni oraz eksperci regulacyjni. Istotną rolę odgrywają również pacjenci i ich bliscy.
Współpraca tych grup wpływa na organizację badań, terminową realizację procedur i bezpieczeństwo uczestników. Znaczenie ma także koordynacja działań pomiędzy ośrodkami badawczymi a zespołami odpowiedzialnymi za operacyjne prowadzenie projektów.
„Skuteczne badania kliniczne to wspólny wysiłek lekarzy, ośrodków badawczych, zespołów operacyjnych i partnerów, którzy każdego dnia pracują z poczuciem odpowiedzialności i pilności, bo w onkologii i hematologii czas ma dla pacjentów ogromne znaczenie. W BeOne Medicines stawiamy pacjenta na pierwszym miejscu, dlatego też, gdy udział globalnych badań klinicznych w Europie spadł jako firma zwiększyliśmy liczbę prowadzonych badań na tym kontynencie o 100%. Aktualnie prowadzonych jest ich ponad 50 w 30 krajach, we współpracy z ponad 350 ośrodkami. Dzięki zintegrowanemu modelowi pracy i bliskiej współpracy z badaczami skutecznie skracamy harmonogramy badań klinicznych, przy zachowaniu wysokiej jakości procesu” – mówi Krzysztof Goleń, Director, Global Clinical Operations, Country Head Poland, BeOne Medicines.
Artykuł powstał we współpracy z firmą BeOne Medicines.
Bibliografia:
- [1] Krajowy Rejestr Nowotworów, „Nowotwory złośliwe w Polsce w 2023 roku”, Warszawa 2025. https://onkologia.org.pl/sites/default/files/publications/2026-01/0.nowotwory-krn-2025-book-20260113.pdf, data dostępu: 15 maja 2026 r.
- [2] Ibidem.
- [3] Ibidem.
- [4] Polski Rejestr Onko-Hematologiczny, „Nowotwory hematologiczne w Polsce w 2023 roku”, Warszawa 2025. https://onkologia.org.pl/sites/default/files/publications/2026-02/biuletyn_2023_proh-finalna_do_druku_nowe.pdf, data dostępu: 15 maja 2026 r.
- [5] Agencja Badań Medycznych Udział osób starszych w badaniach klinicznych
https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/pwb/aktualnosci/aktualne-wydarzenia-i-i/1370,Udzial-osob-starszych-w-badaniach-klinicznych.html, data dostępu: 15 maja 2026 r. - [6] Polska Sieć Ekonomii, „Szybka ścieżka dla badań: czy to się opłaca? Ekonomiczna analiza przyspieszenia rejestracji badań klinicznych wczesnych faz w Polsce”, kwiecień 2026. https://plse.org.pl/wp-content/uploads/2026/04/Szybka-sciezka-dla-badan-raport-PLSE-final.pdf, data dostępu: 15 maja 2026 r.
- [7] EFPIA, „The economic impact of industry clinical trials across Europe”, luty 2026. https://efpia.eu/media/zdzg0bey/the-economic-impact-of-industry-clinical-trials-across-europe.pdf, data dostępu:15 maja 2026 r.
- [8] Polska Sieć Ekonomii, „Szybka ścieżka dla badań: czy to się opłaca? Ekonomiczna analiza przyspieszenia rejestracji badań klinicznych wczesnych faz w Polsce”, kwiecień 2026. https://plse.org.pl/wp-content/uploads/2026/04/Szybka-sciezka-dla-badan-raport-PLSE-final.pdf, data dostępu: 15 maja 2026 r.
