Czy mogę rozpoznać białaczkę po wyniku morfologii krwi?

Najważniejsze informacje:

Białaczka może powodować nieprawidłowości w morfologii, ale sama morfologia nie wystarcza do diagnozy białaczki.
Nie ma jednego typowego wyniku białaczki – zmiany zależą od jej rodzaju i etapu.
Leukocyty nie zawsze są podwyższone; mogą być wysokie, niskie lub nie dawać jednoznacznego obrazu.
W morfologii mogą występować m.in. niedokrwistość, małopłytkowość, leukocytoza, leukopenia i neutropenia.
Blasty w rozmazie mogą sugerować ostrą białaczkę, ale ich brak nie wyklucza choroby.
Podejrzenie białaczki wymaga dalszej diagnostyki, np. badania szpiku, cytometrii przepływowej lub badań genetycznych.

Morfologia jest jednym z podstawowych i najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych. Zdarza się, że właśnie podczas rutynowego badania krwi, wykonywanego u osoby, która nie podejrzewa u siebie choroby hematologicznej, pojawiają się nieprawidłowości wymagające dalszego wyjaśnienia.

Nie oznacza to jednak, że z wyniku morfologii można „odczytać”, czy mamy białaczkę. Podobne odchylenia mogą występować w wielu innych sytuacjach, m.in. podczas infekcji lub innych chorób. Wynik zawsze wymaga interpretacji w szerszym kontekście.

Czy białaczkę widać w morfologii krwi?

Morfologia może nasunąć podejrzenie białaczki, ale nie jest badaniem, które samo w sobie potwierdza rozpoznanie.

W przypadku ostrych białaczek morfologia krwi z rozmazem jest zwykle jednym z pierwszych badań, w których mogą pojawić się niepokojące nieprawidłowości. Mogą one dotyczyć jednocześnie kilku rodzajów komórek krwi. U części chorych stwierdza się m.in.:

obniżone stężenie hemoglobiny, czyli niedokrwistość,
zmniejszoną liczbę płytek krwi, czyli małopłytkowość,
zwiększoną liczbę leukocytów, czyli leukocytozę,
zmniejszoną liczbę leukocytów, czyli leukopenię,
zmniejszoną liczbę neutrofili, czyli neutropenię.

U niektórych pacjentów obniżeniu mogą ulec wszystkie trzy główne linie komórek krwi. U innych liczba białych krwinek jest bardzo wysoka, podczas gdy liczba krwinek czerwonych i płytek jest obniżona. To właśnie dlatego nie istnieje jeden zestaw wyników, który można określić jako „morfologię typową dla białaczki”.

Czy przy białaczce leukocyty zawsze są wysokie?

Nie. Wysoka liczba leukocytów nie jest warunkiem rozpoznania białaczki. To jeden z najważniejszych faktów przy interpretowaniu morfologii. Leukocyty, oznaczane w wyniku badania skrótem WBC, to białe krwinki odpowiedzialne m.in. za funkcjonowanie układu odpornościowego. W przebiegu białaczki ich liczba może być zwiększona, ale w niektórych przypadkach może być również obniżona.

W ostrych białaczkach możliwa jest zarówno leukocytoza, jak i leukopenia. Dlatego ani wysoki, ani niski poziom WBC analizowany w oderwaniu od pozostałych parametrów nie pozwala rozpoznać lub wykluczyć białaczki.

Czy wysokie leukocyty (białe krwinki) oznaczają białaczkę?

Nie. Leukocytoza może występować z wielu powodów i sama w sobie nie oznacza choroby nowotworowej krwi. Lekarz ocenia nie tylko całkowitą liczbę leukocytów, ale także m.in.:

proporcje poszczególnych rodzajów białych krwinek,
liczbę erytrocytów i stężenie hemoglobiny,
liczbę płytek krwi,
wynik rozmazu,
wcześniejsze wyniki pacjenta,
objawy i ogólny stan zdrowia.

Dobrym przykładem jest przewlekła białaczka szpikowa (PBSz). Typowo obserwuje się w niej zwiększoną liczbę białych krwinek, ale podobny obraz może pojawić się również w innych stanach, w tym w stanach zapalnych. Z tego względu nawet sugestywna morfologia i rozmaz nie wystarczają do rozpoznania PBSz.

Hemoglobina i erytrocyty – czy anemia może pojawić się przy białaczce?

Tak. Jedną z nieprawidłowości występujących m.in. w ostrych białaczkach może być niedokrwistość, czyli obniżenie stężenia hemoglobiny.

W przebiegu ostrej białaczki nieprawidłowe niedojrzałe komórki, nazywane blastami, namnażają się w szpiku kostnym i zaburzają jego prawidłową pracę. W rezultacie może dochodzić do ograniczenia produkcji prawidłowych komórek krwi, w tym erytrocytów (czerwonych krwinek). Niedokrwistość może wiązać się m.in. z:

nasilonym zmęczeniem,
osłabieniem,
pogorszeniem tolerancji wysiłku,
uczuciem duszności.

Trzeba jednak pamiętać, że niedokrwistość jest częstym zaburzeniem i ma wiele możliwych przyczyn. Niska hemoglobina sama w sobie nie oznacza białaczki.

Płytki krwi – czy przy białaczce PLT mogą być niskie?

W ostrych białaczkach może występować małopłytkowość, czyli zmniejszenie liczby płytek krwi oznaczanych w wyniku jako PLT. Płytki uczestniczą w procesie krzepnięcia krwi. Dlatego ich znaczne zmniejszenie może wiązać się m.in. z łatwiejszym powstawaniem siniaków, drobnych wybroczyn na skórze albo krwawień z nosa czy dziąseł.

Małopłytkowość jest jednym z możliwych odchyleń obserwowanych w ostrych białaczkach. Podobnie jak inne pojedyncze nieprawidłowości morfologii ma jednak wiele możliwych przyczyn i nie może być interpretowana samodzielnie jako dowód choroby nowotworowej.

Co może pokazać rozmaz krwi?

Sama liczba leukocytów to tylko część informacji. Ważnym uzupełnieniem morfologii jest rozmaz krwi, który pozwala dokładniej ocenić, jakie rodzaje białych krwinek znajdują się we krwi i w jakich proporcjach występują. Rozmaz może być wykonywany automatycznie lub oceniany ręcznie pod mikroskopem.

W przypadku podejrzenia ostrej białaczki szczególnie istotny jest rozmaz mikroskopowy. Diagnosta może w nim stwierdzić obecność blastów, czyli niedojrzałych komórek. Obecność blastów we krwi jest ważnym sygnałem i może silnie sugerować ostrą białaczkę, jednak ostateczne rozpoznanie najczęściej wymaga badania szpiku oraz innych badań specjalistycznych.

Czy brak blastów w rozmazie wyklucza białaczkę?

Nie. U niektórych chorych na ostrą białaczkę blasty mogą nie być widoczne we krwi obwodowej, np. w postaci aleukemicznej, w której nieprawidłowe komórki mogą być niewidoczne w rozmazie krwi.Dlatego prawidłowo wyglądający rozmaz lub brak blastów nie powinien być traktowany jako samodzielny test pozwalający wykluczyć chorobę.

Czy każda białaczka daje takie same wyniki morfologii?

Nie. Obraz morfologii może być zupełnie inny w zależności od rodzaju białaczki oraz etapu choroby.

Ostre białaczki

W ostrych białaczkach mogą występować jednocześnie różne nieprawidłowości, m.in.:

anemia,
małopłytkowość,
leukocytoza lub leukopenia,
neutropenia,
obecność blastów w rozmazie.

U części pacjentów zmniejszona jest liczba wszystkich trzech głównych linii krwinek.

Przewlekła białaczka limfocytowa – PBL

W przewlekłej białaczce limfocytowej jednym z najważniejszych odchyleń jest zwiększona liczba limfocytów. Sama limfocytoza nie jest jednak wystarczająca do potwierdzenia PBL. Do dalszej diagnostyki wykorzystuje się m.in. cytometrię przepływową, która pozwala scharakteryzować nieprawidłową populację limfocytów.

Dlatego wynik pokazujący podwyższone limfocyty nie powinien automatycznie prowadzić do wniosku: „mam białaczkę”.

Przewlekła białaczka szpikowa – PBSz

W przewlekłej białaczce szpikowej typowym sygnałem w morfologii jest zwiększona liczba białych krwinek. W badaniu mogą jednocześnie występować prawidłowe lub nieznacznie obniżone wartości krwinek czerwonych oraz prawidłowa lub zwiększona liczba płytek.

W rozmazie charakterystyczne mogą być zwiększona liczba granulocytów, zwiększony odsetek bazofilów oraz obecność młodszych form granulocytów. Także w tej sytuacji sam wynik morfologii i rozmazu nie pozwala jednak potwierdzić PBSz.

Jakie badania wykonuje się, gdy morfologia wzbudza podejrzenie białaczki?

Dalsze postępowanie zależy od rodzaju wykrytych nieprawidłowości oraz podejrzewanej choroby. Lekarz może zlecić m.in.:

Rozmaz krwi

Pozwala dokładniej ocenić poszczególne rodzaje komórek krwi i ich wygląd. W przypadku podejrzenia ostrej białaczki może ujawnić obecność blastów.

Badanie szpiku kostnego

W diagnostyce ostrych białaczek kluczowe znaczenie ma badanie szpiku. Pozwala ono ocenić znajdujące się w nim komórki i jest jednym z podstawowych elementów potwierdzania rozpoznania.

Immunofenotypowanie

Badanie pozwala dokładnie scharakteryzować nieprawidłowe komórki.

W przypadku PBL istotną rolę odgrywa cytometria przepływowa, dzięki której można potwierdzić obecność charakterystycznej populacji nieprawidłowych limfocytów.

Badania genetyczne i molekularne

W diagnostyce białaczek wykorzystuje się również badania genetyczne. Mogą one pomagać w ustaleniu dokładnego typu choroby, ocenie rokowania oraz wyborze odpowiedniego sposobu leczenia. W PBSz diagnostyka molekularna obejmuje m.in. wykrywanie genu fuzyjnego BCR::ABL1.

Kiedy powinienem skonsultować wynik z lekarzem?

Pojedyncze odchylenie od zakresu referencyjnego nie oznacza automatycznie poważnej choroby. Morfologię należy interpretować jako całość, uwzględniając także objawy, wcześniejsze wyniki, przyjmowane leki oraz inne choroby.

Szczególnej oceny wymagają m.in. istotne lub utrzymujące się nieprawidłowości, zwłaszcza jeśli dotyczą jednocześnie kilku parametrów morfologii. Skonsultuj wynik z lekarzem także wtedy, gdy zauważysz u siebie niepokojące objawy, takie jak:

narastające zmęczenie i osłabienie,
utrata masy ciała,
gorączka bez oczywistej przyczyny,
nawracające zakażenia,
nietypowe lub liczne siniaki,
krwawienia z nosa lub dziąseł,
drobne wybroczyny na skórze,
nasilająca się duszność.

Takie objawy nie są charakterystyczne wyłącznie dla białaczki, ale w połączeniu z nieprawidłową morfologią mogą być wskazaniem do poszerzenia diagnostyki.

Nie należy próbować rozpoznawać białaczki na podstawie pojedynczej wartości WBC, HGB, PLT czy liczby limfocytów. Nieprawidłowy wynik jest przede wszystkim informacją, którą należy odpowiednio zinterpretować i – jeśli jest to wskazane – pogłębić diagnostykę. Szybka diagnostyka ma ogromne znaczenie – im wcześniejsze rozpoznanie, tym szybsze rozpoczęcie leczenia.

Masz wynik morfologii?

Sprawdź, co oznaczają poszczególne parametry w Kalkulatorze Morfologii, a w przypadku nieprawidłowości omów wynik z lekarzem. Wyniki dziecka możesz sprawdzić w Kalkulatorze dla dzieci.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wysokie leukocyty zawsze oznaczają białaczkę?

Nie. Podwyższona liczba leukocytów może mieć wiele przyczyn. Do oceny znaczenia wyniku potrzebne są pozostałe parametry morfologii, rozmaz krwi oraz informacje o stanie zdrowia pacjenta.

Czy przy białaczce można mieć niskie leukocyty?

Tak. Leukopenia, czyli obniżenie liczby białych krwinek, może występować m.in. w ostrych białaczkach.

Czy przy białaczce płytki krwi są niskie?

Małopłytkowość może wystąpić np. w ostrych białaczkach, ale niska liczba płytek ma również wiele innych możliwych przyczyn.

Czy blasty we krwi oznaczają białaczkę?

Ich obecność może silnie sugerować ostrą białaczkę i wymaga dalszej diagnostyki. Sama ocena rozmazu nie zastępuje jednak badań potrzebnych do ustalenia ostatecznego rozpoznania.

Czy prawidłowe WBC wyklucza białaczkę?

Nie należy wykluczać białaczki wyłącznie na podstawie całkowitej liczby leukocytów. Znaczenie ma cały obraz morfologii, rozmaz, objawy oraz wyniki dalszych badań.

Jakie wyniki morfologii powinny niepokoić?

Nie istnieje jedna wartość graniczna wskazująca na białaczkę. Szczególnej uwagi wymagają istotne, utrzymujące się lub występujące jednocześnie nieprawidłowości kilku parametrów. Ich znaczenie powinien ocenić lekarz.

Artykuł powstał we współpracy z Fundacją DKMS oraz Fundacją Carita.