Dla wielu osób wiatrem, który zabrał dom i poczucie „normalności” była wojna w Ukrainie. Wraz z nią spadł deszcz chorób, z którymi współczesna medycyna potrafi sobie poradzić, ale tylko w sytuacji harmonii łańcuchów dostaw, pełnej dostępności personelu medycznego i stabilnej dystrybucji prądu, wody i Internetu. Hemofilia jest tego dobrym przykładem. Z punktu widzenia fizjologii to defekt wewnątrzpochodnego szlaku kaskady krzepnięcia krwi – niedobór czynnika VIII lub IX, przez który nawet drobny uraz stanowi zagrożenie, a nawracające wylewy dostawowe prowadzą do postępującej destrukcji chrząstki i artropatii. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu oznaczało to niemal pewne inwalidztwo. Dzisiaj, dzięki profilaktyce domowej i dostępowi do koncentratów czynników krzepnięcia, pacjenci często funkcjonują normalnie, bez większych ograniczeń.
Właśnie ten system zweryfikowała wojna na Ukrainie. Co ludziom po najnowocześniejszych lekach, skoro droga, po której miałaby przejechać ciężarówka z ich dostawą, została wysadzona przez rosyjskie drony? Przed pełnoskalową inwazją ukraiński system opieki nad pacjentami ze skazami krwotocznymi nie był perfekcyjny, jednak wyraźnie ewoluował w stronę standardów europejskich. Rosło finansowanie programów lekowych, a terapia domowa stała się powszechna, uwalniając chorych od ciągłych wizyt w szpitalach. Konflikt zbrojny uderzył w zaplecze techniczne tego postępującego systemu.
Dobrze ilustruje to sytuacja Sergieja Szemeta, prezesa Ukraińskiego Stowarzyszenia ds. Hemofilii i Hemostazy, z października 2025 roku. Po zmasowanym ataku rakietowym na Kijów znalazł się on w hotelu pozbawionym prądu i bieżącej wody. Samodzielne podanie czynnika VIII drogą dożylną wymaga zachowania rygorystycznej aseptyki. Bez niej pacjent, próbując zapobiec krwawieniu, ryzykuje wprowadzenie bakterii bezpośrednio do krwiobiegu, co przy utrudnionym dostępie do szpitala grozi sepsą. Z powodu braku możliwości umycia rąk i przygotowania sterylnego stanowiska, Szemet zrezygnował z profilaktycznej dawki leku. Już następnego dnia rozległy wylew unieruchomił go w łóżku.
W warunkach wojennych barierą w leczeniu bywa nie tyle brak preparatu, co brak czystej wody.
Dezintegracja opieki to jednak nie tylko skutek przerw w dostawach mediów. To również efekt bezpośrednich uderzeń w szpitale referencyjne, takie jak kijowski Ochmatdyt, gdzie leczone są dzieci z ciężkimi postaciami hemofilii. Przy regularnych ostrzałach infrastruktury w miastach takich jak Charków, Sumy czy Mikołajów utrzymanie łańcucha chłodniczego niezbędnego do transportu i przechowywania leków staje się poważnym wyzwaniem logistycznym. Pacjenci z chorobami przewlekłymi nie trafiają zazwyczaj na pierwsze strony gazet, bo w wojennej rzeczywistości naturalnie ustępują miejsca ofiarom urazów wielonarządowych i ran postrzałowych, ale konsekwencje przerwania ich terapii są długofalowe i nieodwracalne.
Na ten kryzys nakłada się wyraźne pęknięcie na poziomie międzynarodowych organizacji pacjenckich. Spór między Ukraińskim Sojuszem Hemofilii a Europejskim Konsorcjum Hemofilii (EHC) stawia pod znakiem zapytania deklarowaną apolityczność instytucji medycznych.
W czasie, gdy ukraińskie szpitale pracują w trybie kryzysowym, prezydent EHC, Miguel Crato (pełnił tę funkcję do czerwca tego roku), udał się z oficjalną wizytą do Moskwy na spotkanie z tamtejszym ministrem zdrowia. Argumentacja o potrzebie wspierania pacjentów w Rosji pomija podstawową dysproporcję: rosyjski system ochrony zdrowia nie działa pod ostrzałem, a jego budżet jest na bieżąco zasilany z eksportu surowców. Zignorowanie przez władze EHC petycji podpisanej przez przedstawicieli 16 krajów oraz odrzucenie zaproszeń do odwiedzenia ukraińskich ośrodków wywołało w środowisku zrozumiały sprzeciw.
Dodatkowym punktem zapalnym, na który zwraca uwagę strona ukraińska w swoim liście protestacyjnym, jest postawa rosyjskiego towarzystwa hemofilii. Organizacja ta na swoich oficjalnych mapach struktur uwzględnia okupowane ukraińskie obwody: Krym, obwód doniecki, ługański, chersoński i zaporoski. Utrzymywanie oficjalnych relacji z podmiotem, który w ten sposób legitymizuje zmiany granic, jest dla ukraińskich pacjentów nie do zaakceptowania.
W sytuacji, gdy duże, zbiurokratyzowane struktury grzęzną w dyplomatycznych unikach, ciężar realnego wsparcia przejmują mniejsze inicjatywy. Przykładem jest wizyta dwojga wolontariuszy z amerykańskiej organizacji Save One Life Inc.: Tony'ego Hernandeza, który sam choruje na hemofilię, oraz Sochi Frank. Przywieźli oni do Kijowa zaoszczędzone przez siebie ampułki czynnika VIII. Dla Sochi wyjazd ten miał również wymiar osobisty, związany z pamięcią o jej synu Ianie, byłym żołnierzu piechoty morskiej USA, który zginął jako ochotnik na froncie w Ukrainie.
Sytuacja chorych na hemofilię w Ukrainie dobrze obrazuje, jak kruchy jest nowoczesny system ochrony zdrowia w zderzeniu z wojną. Sytuacja u naszych wschodnich sąsiadów nasuwa dwie refleksje. Po pierwsze na myśl przychodzi znowu kruchość naszego systemu. Pięknie zsynchronizowany świat pozwala znacząco obniżyć koszty wielu terapii, jednak, jak w delikatnym mechanizmie zegarka, wystarczy jedno zepsute koło zębate, a cały system praktycznie staje. Po drugie, cały nasz kraj przygotowuje się do potencjalnego konfliktu zbrojnego, wedle zasady „kto chce pokoju, szykuje się na wojnę”. I bardzo słusznie. W mediach co raz słyszy się o nowych zakupach dla armii, ćwiczeniach przy przesmyku suwalskim i otwieranych fabrykach zbrojeń. A w jaki sposób zabezpieczamy naszą ochronę zdrowia? Ludzie zmagający się na co dzień z takimi chorobami jak hemofilia są bardziej wrażliwi na problemy czasów, w których przyszło im żyć. Ponieważ gdy zawodzi system, leczenie choroby przewlekłej wraca do podstaw: dostępności konkretnej fiolki leku i możliwości jej bezpiecznego podania.
